TÁC DỤNG VÀ CÔNG DỤNG NHÂN SÂM

Theo Thần Nông Bản Thảo (đời Hậu Hán, thế kỷ thứ nhất sau công nguyên) Nhân sâm giúp hồi phục ngũ quan, trấn tĩnh tinh thần, chế ngự cảm xúc, chận đứng lo âu, giải trừ những ảnh hưởng có hại, làm sáng mắt, khai sáng trí não và gia tăng sự thông tuệ. Dùng lâu ngày sẽ kéo dài tuổi thọ và thể trọng nhẹ nhàng

Theo y học cổ truyền, Nhân sâm có tác dụng đại bổ nguyên khí, ích huyết sinh tân, định thần ích trí, tăng thể lực và trí lực, đặc biệt tốt cho cơ thể suy nhược hay trong thời kỳ dưỡng bệnh

Y học hiện đại đã chứng minh, Nhân sâm có tác dụng:

1. Bổ, tăng lực, tăng sức bền vận động, giảm mệt mỏi, rút ngắn thời gian phục hồi sau vận động quá dộ
2. Cải thiện năng lực tinh thần, tăng trí nhớ, hưng phấn tinh thần trung ương, chống tress…
3. Thúc đẩy quá trình sinh tổng hợp quan trọng, tăng cường khả năng miễn dịch, chống oxi hóa, làm chậm quá trình lão hóa, giúp cơ thể chịu đựng và vượt qua các điều kiện bất lợi bên ngoài (nóng, lạnh, tia bức xạ, hóa chất độc hại…)
4. Ngăn ngừa và hỗ trợ điều trị các bệnh tim mạch, tiểu đường, ung thư…

CƠ CHẾ TÁC DỤNG NHÂN SÂM

- Nhân sâm tác dụng theo cơ chế sinh thích nghi (adaptogen)

- Tác nhân sinh thích nghi hoàn toàn không độc hại cho người, không gây ảnh hưởng đến các chức năng sinh lý học bình thường của cơ thể, hoạt động theo cơ chế không đặc hiệu, có tác dụng tái lập sự cân bằng vag giúp cơ thể chống lại tác nhân gây hại có nguồn gốc lý hóa và sinh học

TÁC DỤNG PHÒNG CHỐNG UNG THƯ

- Hồng sâm có tác dụng chống ung thư in vitro trên tế bào ung thư cổ trướng Erhlich (Ueki và CS.,1961)

- Nhân sâm có tác dụng chống ung thư trên mô hình u tuyến phổi gây ra bởi alfatoxin B trên súc vật (Yun và CS., 1983)

- Nhân sâm làm tăng tác dụng điều trị và làm giảm độc tính của các chất hóa trị liệu ung thư như fluororacil và mitomycin B…(Kim và CS., 1982)

- Nhân sâm có tác dụng ngừa ung thư không chuyên biệt trên lâm sàng (Yun và CS., 1982)

Yun và CS (1996) qua nghiên cứu dịch tể học lâm sàng chứng minh những người dùng Hồng sâm giảm 1/2 nguy cơ bị ung thư so với những người không dùng sâm

- Nhân sâm và ginsenosid Pg1 có tác dụng ức chế ung thư thực nghiệm (Konoshima và CS., 1995,1997)

- Một nghiên cứu dịch tể học lâm sàng trong 5 năm trên những cư dân trên 40 tuổi vùng ven biển phía Tây Hàn Quốc cho thấy tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ tử vong do ung thư, đặc biệt ung thư dạ dày và hô hấp giảm ở những người dùng Nhân sâm. Khả năng này phụ thuộc vào thời gian dùng sâm (Yun và CS., 2001)

TÁC DỤNG KIỂM SOÁT ĐƯỜNG HUYẾT

- Saponin toàn phần Nhân sâm có tác dụng hạ đường huyết trên mô hình chuột cao đường huyết do alloxan (Bao và CS., 1982)

- Ginsenosid Pd2 làm hạ đường huyết trên súc vật gây cao đường huyết bằng streptozotocin (Yokoyama và CS., 1985)

- Nhân sâm có tác dụng nâng cao đường huyết trên súc vật gây hạ đường huyết bởi insulin (tác dụng adaptogen) (Kim và CS., 1987; Waki và CS., 1982)

- Thử nghiệm lâm sàng mù đôi trên 201 bệnh nhân tiểu đường chứng tỏ Nhân sâm có tác dụng cải thiện lượng đường huyết (Mohamed và CS., 1982)
Sotaniemi và CS (1995), ĐH Oulu, Phần lan báo cáo sử dụng Nhân sâm có tác dụng hạ đường huyết và cải thiện các hoạt động thể chất và tinh thần của bệnh nhân đái tháo đường

- Nhân sâm có tác dụng nâng cao đường huyết trên súc vật gây hạ đường huyết bởi insulin (tác dụng adaptogen) (Kim và CS., 1978;c Waki và CS., 1982)

Tetsutani và CS (2000) qua nghiên cứu lâm sàng trên bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 chứng minh Hồng sâm Triều tiên kích thích sự bài tiết insulin và kiểm soát đường huyết trên nhóm bệnh nhân dùng bột Hồng sâm 4,5g hoặc 6g/ ngày trong 2 năm

TÁC DỤNG TRÊN TIM MẠCH & HUYẾT ÁP

- Trên lâm sàng, Nhân sâm có tác dụng điều hòa huyết áp, làm huyết áp cao trở nên bình thường và ngược lại. Schmidt và CS (1978) chứng minh Nhân sâm có thể làm giảm huyết áp tâm thu từ 19 đến 25 mmHg tùy theo có dùng kèm với vitamin hay không…

- Jin và CS.,(1999) đã chứng minh tác dụng ngăn ngừa tăng huyết áp của Hồng sâm Triều tiên trên thỏ

- Nghiên cứu lâm sàng trên 66 bệnh nhân từ 48 tuổi cho thấy Hồng sâm có hiệu quả hạ huyết áp đáng kể (53%) và hoàn toàn (60%) các tác giả cho rằng nhân sâm có tác dụng hạ huyết áp và ngăn ngùa xơ vữa động mạch

- Trên súc vật thử nghiệm, hỗn hợp ginsenosid có tác dụng theo 2 pha. Đầu tiên, nó làm chậm nhịp tim tăng nhẹ huyết áp sau dó gây hạ huyết áp. Tác động này do cơ chế gián mạch ngoại biên.

- Ginsenoosid Pg1-, Pe tác động giãn mạch rõ, - Pc và- Rb2 yếu, còn-Pd1 không thể hiện tác động này (Kaku và CS, 1975)

- Các saponin trong Nhân sâm có tác động làm hạ cholesterol và triglycerid trong huyết tương súc vật thử nghiệm (Yamamoto và CS., 1977) Joo và CS (1980) cũng chứng minh các ginsenosid làm tăng biến dưỡng cholesterol ở thỏ cho ăn chế độ nhiều cholesterol và giảm lượng cholesterol trong máu dể ngăn ngừa xơ vữa động mạch

TÁC ĐỘNG BẢO VỆ GAN

- Hoạt chất prostisol trong Nhân sâm đã được sử dụng hiệu quả để điều trị bệnh “ Itai Itai’’ (tiếng kêu đau) do nguồn nước nhiễm cadmium do kỹ nghệ mỏ thải ra ở Toyama và phát thành dịch ở Nhật sau thế chiến thứ II
Trên mô hình gây ngộ độc ở gan bằng các hóa chất như CCI4, thioacetamid, phenacetin, súc vật cho uống Nhân sâm có gan ít bị tổn thương hơn so với lô chứng (D.R. han và CS)

- Nhân sâm làm tăng sự hồi phục của tổn thương tế bào gan gây bởi hóa chất độc và tái lập bình thường các thông số GPT, GOT (J. H. Lee và CS)
- Saponin trong Nhân sâm kích thích sự tổng hợp protein và sự sinh sản tế bào gan. Saponin ginseng làm giảm hoại tử tế bào gan do các hóa chất gây ra và bảo vệ tế bào gan bằng cách hoạt hóa các enzym tham dự vào việc giải độc các chất ngoại sinh (Lee và CS., 1987)

- Các bệnh nhân viêm gan B cấp tính cải thiện các triệu chứng chủ quan như biếng ăn, tiêu hóa khóm đau đầu, nôn mửa khi dùng Hồng sâm, giúp ngăn chuyển viêm gan cấp thành viêm gan mạn tính (Koo và CS, 1983)
- Các bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn tính cải thiện các thông số sinh hóa về chức năng gan khi dùng Hồng sâm ( Yamamoto và CS, 2000)

TÁC ĐỘNG GIẢI ĐỘC RƯỢU

- Saponin trong Nhân sâm làm tăng hoạt động các enzym liên quan đến sự thoái biến ethanol và acetaldehyd, do đó làm giảm tác động gây hại của ethanol giúp gan tránh được độc tính của rượu (Yamamoto và CS., 2000)

- Trên người, cao Hồng sâm Triều tiên làm giảm nồng độ rượu trong máu xuống 0,11% sau 40 phút sau khi uống rượu ở nhóm có dùng sâm so với mhóm chứng không có dùng sâm (0,18%) (Koo và CS., 1983)

- Lee và CS. chứng minh trên lâm sàng Nhân sâm làm tăng thanh thải rượu trong máu.Kết quả thử nghiệm cho thấy 70% người trong nhóm dùng Nhân sâm giảm nồng độ cồn trong máu 30, 50% xo với nhóm không uống sâm

CÁCH SỬ DỤNG NHÂN SÂM

- Sử dụng theo lối truyền thống:dùng Bạch sâm hoặc Hồng sâm. Hồng sâm được dùng nhiều hơn và được cho là tác dụng tốt hơn. Cách sử dụng là cắt lát, ngậm, nhai cả nuốt cả bã, hãm với nước sôi, chưng mật ong, hầm với gà…

- Hiện nay các dạng chế phẩm tân dược Nhân sâm như viên nén, viêm nang, cao lỏng… rất phong phú, tiện lợi cho người dùng. Ngoài ra, có một số ưu điểm khác như dễ phối hợp với các thuốc khác, dễ phân liều và kiểm nghiệm chính xác

- Nhân sâm còn được sử dụng rộng rãi dưới dạng thực phẩm sức khỏe như thức ăn, nước giải khát, trà sâm, kẹo ngậm…

LIỀU DÙNG

- 2-4gam Hồng sâm mỗi ngày, hay 100mg-200mg cao

- Nên dùng liên tục ít nhất 8-10 tuần để tạo đáp ứng sinh thích nghi, không nên dùng ngắt quãng

- Nên tránh dùng vào buổi tối và có thể gây khó ngủ